SIKCA SORULAN SORULAR

•Ağustos 15, 2009 • 32 Yorum

Gerek yorumlarla, gerekse de vermiş olduğum mail adresi üzerinden sıklıkla aynı sorularla karşılaşıyorum. O nedenle buraya, İbranice öğrenmek isteyenlerin aklına takılabilecek kimi noktalarla ilgili bilgi vermenin yerinde olacağını düşündüm. Burada yazılan konularla ilgili gelen sorulara artık yanıt vermeyeceğimi özellikle belirtmek isterim.

1. Sayfadaki İbranice karakterleri göremiyorum, ne yapmalıyım?

* Windows’un dil desteğini kurmalısınız. Bununla ilgili Google üzerinde küçük çaplı bir arama size yardımcı olacaktır. Ya da doğrudan burayı tıklayın.

2. Türkçe konuşanlar için İbranice öğreten kitaplar ve eğitim setleri var mı?

* Hayır, maalesef henüz yok. Yalnızca birkaç konuşma kılavuzu mevcut. Bu durumda bir süreliğine daha İngilizce, Fransızca, Almanca olarak İbranice öğreten internet kaynaklarına, kitaplara, setlere muhtaç durumdayız.

3. İstanbul’dayım nereden İbranice öğrenebilirim.

* İstanbul’da yaşamadığım için bu soruya doyurucu bir cevap vermem mümkün değil. Ama internette tavsiye edilen kimi kurslar olduğunu biliyorum. Küçük çaplı bir araştırma işinizi görecektir. Eğer yeterli sayıda (sanırım 4 ya da 5) öğrenci bir araya gelebilirseniz, A.Ü TÖMER’e İbranice sınıfı açmaları yönünde bir öneride bulunabilirsiniz. Dikkate alınacağını sanıyorum.Bunun dışında, çeşitli özelders sitelerinde, İbranice dersi veren kişilere ulaşmak mümkündür.

4. Ankara’dayım, İbranice öğrenmek istiyorum. Nereye başvurmalıyım.

* Ankara Üniversitesi içerisinde, İlahiyat ve D.T.C Fakülteleri’nde İbranice dersleri veren hocalar var. Ancak bu hocalar yalnızca kendi öğrencilerini kabul edebiliyorlar derslerine. Eğer A.Ü öğrencisiyseniz bu yolu deneyebilirsiniz. Bunu dışında A.Ü TÖMER’in Tunalı Şubesi’nde eğer yeterli sayıda öğrenci bulunabilirse İbranice sınıfları açılıyor/açılacak. Şayet böyle bir niyetiniz varsa aşağıdaki resmi tıklayarak ulaşabileceğiniz iletişim bilgileri ile Tömer’e önkayıt yaptırarak bir İbranice sınıfı açılmasını bekleyebilirsiniz. Bunun dışında, çeşitli özelders sitelerinde, İbranice dersi veren kişilere ulaşmak mümkündür.

5. Yeni dersler eklenecek mi?

* Hayır. En azından bir süreliğine yeni dersler eklenmeyecek. Çünkü hazırlanan dersler, eksikliği epeyce hissedilen bir İbranice öğrenme kılavuzu için saklanıyor ve öyle sanıyorum ki ilk olarak orada görülecekler. Biraz sabır rica ediyorum o nedenle.

6. İbranice dövme yaptırmak istiyorum bana yardımcı olur musunuz? Adımı İbranice olarak nasıl yazabilirim? “Seni seviyorum ….” nasıl yazılır İbranice?

*Bu sorulara maalesef artık cevap vermiyorum. Siteyi yalnızca İbranice öğrenmek ile ilgili konuları içersin diye hazırladığımdan bunlar benim ilgimi pek çekmiyor. Ama İbranice olarak adınızı yazmayı denemek isterseniz, buyrun size link.

7. İsrail şöyle, Yahudiler böyle, bilmem ne falan filan..

* Bu site, yalnızca İbranice ile ilgilidir. Ne İsrail ile ne de Yahudilik ve Yahudiler ile doğrudan ya da dolaylı bir bağlantısı yoktur. Bu türden konuları tartışabileceğiniz çok sayıda platform bulunmaktadır internette.

İbrani Alfabesi

•Ekim 29, 2008 • 4 Yorum

İbranice kendi alfabesini kullanmak suretiyle ve sağdan sola yazılır.

Harf

Harfin adı

Okunuşu

Türkçe Karşılığı

א

alef

a, e, o,

ב

bet, vet

b, v

baba, vadi

ג

gimel

g

göz

ד

dalet

d

dede

ה

he

h

hava

ו

vav

v, o, u

vadi

ז

zayin

z

zeytin

ח

het

h

Türkçe’de bulunan H sesinden daha kuvvetli, hırılıtılı bir sestir. Almancadaki ch sesi gibi.

ט

tet

t

tavşan

י

yod

y, i

yedi

כ

kaf, haf

k, h

kara, hayır

ל

lamed

l

limon

מ

mim

m

mavi

נ

nun

n

niyet

ס

sameh

s

sarı

ע

ayin

a, e, ‘

פ

pe, fe

p, f

para, fare

צ

tsadi

ts

T ve S sessizleri birleşik olarak okunur. Fatsa sözcüğündeki gibi

ק

kof

k

kadın

ר

reş

r

renk

ש

şin, sin

ş, s

şişe, sis

ת

tav

t

temiz

İbrani Yazısında bazı harfler kelimenin sonuna geldiğinde farklı yazılırlar, bu harfler sofit olarak bilinirler:

Kelime Başında ve Ortasında

Harf

Kelime Sonunda

כ

Kaf, Haf

ך

מ

Mim

ם

נ

Nun

ן

פ

Pe,Fe

ף

צ

Tsadi

ץ

İbrani dilinde genel olarak bulunmayan ancak kimi yabancı dillerden giren sözcüklerle gelen sesler, ilgili harfin yanına konan bir tırnak işaretiyle gösterilirler:

Harf

Okunuşu

Harf

Okunuşu

ג

G

<==>

ג

C

ז

Z

<==>

ז

J

צ

TS

<==>

צ

Ç

İbrani Yazısında sesli harf bulunmaz. Kelimelerde bulunan sesli harfler Arapça’da bulunan harekelere eş değer sayılabilecek kimi nokta ve çizgilerle ya da sesli harf görevi üstlenen alef (א), vav (ו), yod (י) gibi harflerle ifade edilirler. Bununla birlikte sesli harf noktalamaları günlük yazıda genellikle gösterilmez.

İBRANİCE KONUŞMA KILAVUZU – II

•Mart 27, 2007 • 75 Yorum

1.     BÖLÜM

 

GÜNLÜK İFADELER

 

/k

ken

Evet.

 

al

lo

Hayır.

 

? hz hm

ma ze

Bu nedir?

 

? <v hz hm

ma ze şam

Şu nedir?

 

rdsb

beseder

Tamam

 

tmab

be emet

Gerçekten.

(Gerçekten mi?)

 

hvqbb

bevâkaşa

Lütfen.

 

hdwt

toda

Teşekkürler.

 

hbr hdwt

toda raba

Çok teşekkürler.

 

 

rbd al lu

al lo davar

Birşey değil.

 

yl jlst

tislaH li

Afedersiniz! (erkeğe hitaben)

 

yl yjlst

tisleHi li

Afedersiniz! (kadına hitaben)

 

rufxm yna

ani mitzta’er

Üzgünüm!

 

udwy al yna

ani lo yodea

Bilmiyorum. (erkek)

 

tudwy al yna

ani lo yoda’at

Bilmiyorum. (kadın)

 

bvwj yna

ani Hoşev

Sanırım. (erkek)

 

tbvwj yna

ani Hoşevet

Sanırım. (kadın)

 

? bvwj hta hm

mâ atâ Hoşev

Ne düşünüyorsun? (erkeğe)

 

 ? tbvwj ta hm

mâ at Hoşevet?

Ne düşünüyorsun? (kadına)

 

? hml

lamâ

Neden?

 

al hml

lamâ lo

Neden olmasın?

 

? jwfb hta

ata batuaH

Emin misin? (erkeğe)

 

 

? hjfb ta

at batuHa

Emin misin? (kadına)

 

rdsb hz

ze beseder

Tamadır. İyidir.

 

yadwb

bevaday

Kesinlikle.

 

ylwa

ulay

Belki. Olabilir.

 

jfb

beta

Tabii ki. Elbette.

 

yrvpa hz

ze efşâri

Mümkün.

(Bu mümkün mü?)

 

bwvh al hz

ze lo Haşuv

Sorun değil.

 

! twryhz

zehirut

Dikkatli ol!

 

! hart

tir’e

Bak! (erkeğe)

 

! yart

tir’i

Bak! (kadına)

 

! umvt

tişma’

Dinle! (erkeğe)

 

! yumvt

tişme’i

Dinle! (kadına)

 

ibranice.forumup.com

mahirunsal@gmail.com 

İbranice Grameri Ders 1

•Mart 19, 2007 • 14 Yorum

שיעוד 1

דני: שלום, אני דני. ואתה?

יוסף: אני יוסף. נעים מאוד.

דני: נעים מאוד. ואת?

חנה: אני חנה.

דני: נעים מאוד. את מרוסיה?

חנה: אני ממוסקבה. אתה מאמריקה?

דני:לא, אני מאוסטרליה. ואתה?

יוסף: אני מארגנטינה.

Dani: Şalom, ani Dani ve-ata?

Yosef: Ani Yosef. Na’im meod.

Dani: Na’im meod. Ve-at?

Hana: Ani Hana.

Dani: Na’im meod. At me-rosiya?

Hana: Ken, ani me-Moskva. Ata me-Amrika?

Dani: Lo, Ani me-Ostraliya. Ve-ata?

Yosef: Ani me-Argentina.

Dani: Merhaba, ben Dani, ya sen?

Yosef: Ben Yosef. Memnun oldum.

Dani: Memnun oldum. (Peki) ya sen?

Hana: Ben Hana.

Dani: Memnun oldum. Rusya’dan mısın?

Hana: Evet. Ben Moskova’danım. Sen Amerika’dan mısın?

Dani: Hayır. Ben Avustralya’danım. Ya sen?

Yosef: Ben Arjantin’denim.

GRAMER

*

[(נ.) Nekevi] Dişil

Eril-Dişil Ortak

[(ז.) Zahar] Eril

Ben

(אני) Ani

Sen

(את) At

(אתה) Ata

İbranicede toplam 10 şahıs zamiri bulunur. Bunlardan 1.Tekil (ben) ve 1.Çoğul (biz) ortak olarak kullanılır. Ancak bunlar dışında kalan tüm şahıs zamirleri kadınlar (ya da dişil nesneler) için ayrı, erkekler (ya da eril nesneler) için ayrıdır. Ani (ben) hem kadınlar hem de erkekler için kullanılır. At (את) kadınlar için sen, Ata (אתה) ise erkekler için sen anlamında kullanılır.

*Türkçede olmamasına rağmen bazı diller olmak fiilini tanımlamak için kullanır. Örneğin İngilizcede Ben öğrenciyim demek için olmak (to be) fiilinin birinci tekil şimdiki zaman çekimi kullanılır. İbranicede ise yalnızca Şimdiki/Geniş Zamanda kullanılmayan, ancak gecmiş ve gelecek zamanlar söz konusu olduğunda kullanılan bir olmak fiili vardır. Bu fiil şimdiki zamanda kullanılmadığı için Ben ….’yim derken אני … kullanılır.

ÖRNEK:

אני מאמריקה.

Ani me-amrika.

Ben Amerika’danım.

אני יוסף.

Ani Yosef.

Ben Yosef’im.

אני מארגנטינה.

Ani me-argentina.

Ben Arjantin’denim.

*İbranice de ve bağlacı kendisinden sonra gelen sözcüğe bitişik yazılır.

ÖRNEK:

ואתה

ve-ata

ve sen (ya sen)

דני ויוסף

Dani ve-Yosef

יוסף וחנה

Yosef ve-Hana

*…. מ [me] –den, –dan anlamı veren bir öntakıdır. Kendisinden sonra gelen sözcüğe bitişik yazılır.

ÖRNEK:

מ + …

Me + ….

מ + אמריקה

מאמריקה

me + amrika

me-amrika

Amerika’dan

מקנדה

me-kanada

Kanada’dan

מטורקיה

me-turkiya

Türkiye’den.

SÖZLÜK

merhaba

şalom

שָלום

hayır

lo

לא

ben

ani

אֲנִי

evet

ken

כֵּן

ve

ve, va

ו

Avustralya

(diş.)

ostraliya

אוסטרליה

sen

(dişil)

at

את

Arjantin

(diş.)

argentina

ארגנטינה

sen

(eril)

ata

אתה

Türkiye

(diş.)

turkiya

טורקיה

Memnun oldum.

na’im meod

נעים מאוד

Kadın adı

(diş.)

ruti

רותי

Kadın adı.

(diş.)

hana

חנה

Kanada

(diş.)

kanada

קנדה

Erkek adı.

(er.)

dani

דני

İsrail

yisrael

ישראל

Erkek adı.

(er.)

yosef

יוסף

İtalya

(diş.)

italya

איטליה

-den, -dan

me + …

מ + …

Erkek adı

(er.)

david

דויד

Rusya

(diş.)

rusiya

רוסיה

Erkek adı

(er.)

ben

בן

Moskova

(diş.)

moskva

מוסקבה

Erkek adı

(er.)

ya’akov

יעקב

Amerika

(diş.)

amrika

אמריקה

Suriye

(diş.)

suriya

סוריה

Kadın adı

(er.)

ruti

ריתה

de, dahi

gam

גם

Fransa

(diş.)

tsarfat

צרפת

Erkek adı

(er.)

yitshak

יצחק

Almanya

(diş.)

germaniya

גרמניה

Erkek adı

(er.)

daniel

דניאל

Erkek adı

avraam

אברהם

ALIŞTIRMALAR

1. Cümleleri tamamlayiniz.

1. דני מאוסטרליה

2. יוסף מ__________________

3. חנה מ__________________

2. Aşağıdaki diyalogları örneğe göre tamamlayınız.

1. – רותי את מקנדה____________ (קנדה)

– כן, אני מקנדה.

2. – יוסף, _________________ (רוסיה)

– כן, ___________________________

3. – חנה, _______________(אוסטרליה)

– כן, ___________________________

4. – דויד, _________________(ישראל)

– לא, ____________________(טורקיה)

5. – בן, __________________(אמריקה)

– לא, ____________________(איטליה)

3. Aşağıdaki diyalogları tamamlayınız.

1. א) יעקב ויוסף מסוריה.

ב) יעקב מסוריה. גם יוסף מסוריה.

2. א) חנה וריתה מישראל.

ב) _______________________

3. א) דויד ויצחק מטורקיה.

ב) _______________________

4. א) דניאל ויעקב מצרפת.

ב) _______________________

5. א) _______________________

ב) רותי מגרמניה. גם אברהם מגרמניה

mahirunsal@gmail.com

http://www.ibranice.forumup.com

İbranice’de Sessiz Harfleri Okuma Kuralları

•Mart 19, 2007 • 2 Yorum

SES

HARFİN ADI

HARFLER

OKUNUŞU

ADI

Sessiz

Alef

אלף

א

B ya da V

Bet Ya Da Vet

בּיח, בית

ב

G

Gımel

גימל

ג

D

Dalet

דלת

ד

Sessiz

He

הא

ה

V

Vav

וו

ו

Z

Zayın

זין

ז

H

Het

חית

ח

T

Tet

טית

ט

Y

Yod

יוד

י

K ya da H

Kaf Ya Da Haf

כּף, כף

כ, ך

L

Lamed

למד

ל

M

Mım

מם

מ, ם

N

Nun

נון

נ

S

Sameh

סמך

ס

Sessiz

Ayın

עין

ע

P ya da F

Pe Yada Fe

פּא, פא

פ

TS

Tsadı

צדי

צ, ץ

K

Kof

קוף

ק

R

Res

רשׁ

ר

S

Sın

שׁין

שׁ

S

Sın

שׂין

שׂ

T

Tav

תּו

תּ

C

ג’

J

ז’

C

צ’

İbrani Alfabesi sağdan sola doğru yazılan bir sessiz harfler alfabesidir. Bütün harfler sessiz harf kabul edilirler. Ancak bu sessiz harflerden bazıları uzatma harfi olarak kullanılabilirler. İbrani yazısında sesli harfleri okuyabilmek için sesli harf işaretleri kullanılır. Arapçadaki harekeler gibi harflerin üst, alt ve yanlarına konulan bu işaretlere denir.

HARFLERİN OKUNUŞLARI

(א) Alef: Bu harfin bir sesi yoktur. Daha doğrusu yitirilmiştir. Yazıda tırnak işaretiyle gösterilebilecek bir durak gibidir. Alef, yod, he, ve vav harfleri gibi uzun heceler yaparken uzatma harfi olarak kullanılabilirler.

(בּ,ב) Bet ve Vet: Bet harfi, içinde Dageş adı verilen nokta olduğunda B okunur. Dageş, harflerin alfabede bulundukları halde seslendirilmesini sağlar. Eğer Dageş alan harflerin içinde yazıda Dageş kullanılmamışsa o harfin alternatifi kullanılır. Bet’in alternatifi Vet’dir. Bet harfinin içinde Dageş yoksa “V” okunur. Hem B’nin hem de V’nin verdiği se Türkçedekinin aynısıdır.

(ג) Gimel: Türkçedeki G sesini verir.

(ד) Dalet: Türkçedeki D sesini verir.

(ה) He: Modern İbranicede birbirinden farklı aksanlar bulunur. Bu çalışmayı hazırlarken tercih edilen Sefarad aksanıdır. Sefarad aksanına göre He harfi sessizdir. Tıpkı Fransızca, İtalyanca ve İspanyolcadaki gibi H sesi yok sayılır.

(ז) Zayin: Türkçedeki Z sesini verir.

(ח) Het: Kuvvetli bir H sesi verir. Türkçedeki hararet sözcüğünde olduğu gibi.

(ט) Tet: Türkçedeki T sesini verir. İbraniceye yabancı dillerden girmiş sözcüklerde Tav (ת) yerine Tet (ט) sesi kullanılır.

(י) Yod: Türkçedeki Y sesini verir. Ancak bunun yanı sıra uzatma harfi olarak İ sesi vermek üzere kullanılır.

(כּ,כ) Kaf ve Haf: İçinde Dageş varken K, yokken Het (ח)’e benzer bir H sesi verir. Kelime sonuna geldiğinde (ך) şeklini alır.

(ל) Lamed: Türkçedeki L sesiyle aynıdır.

(מ) Mim: Türkçedeki M sesiyle aynıdır. Kelime sonunda (ם) biçimini alır.

(נ) Nun: Türkçedeki N sesiyle aynıdır. Kelime sonunda (ן) biçimini alır.

(ס) Sameh: Türkçedeki S sesiyle aynıdır. Yabancı kelimelerde Sin (ש) yerine Sameh (ס) harfi kullanılır.

(ע) Ayin: Ayin harfi Arapçadaki Ayn () harfiyle aynı sese sahipken bugün bu sesi yitirmiştir. Kelime içinde kesme işaretiyle gösterilebilecek bir durak görevi görür.

(פּ,פ) Pe ve Fe: İçinde Dageş varken Türkçedeki P, yokken de Türkçedeki F sesini verir. Kelime sonunda (ף) halini alır.

(צ) Tsadi: Fatsa sözcüğündeki ts gibi okunur. Kelime sonuna geldiğinde (ץ) halini alır.

(ק) Kof: Q ile gösterilebilecek bir K sesi verir. Türkçede kullanılan K sesinden biraz daha kalındır.

(ר) Reş: Türkçedeki R sesini verir.

(שׁ) Şin: Türkçedeki Ş sesini verir. Ş okunacağını belirten noktası sağ üst köşesinde bulunur.

(שׂ) Sin: Türkçedeki S sesiyle aynıdır. Noktası sol üst köşesine konur.

(ת) Tav: Türkçedeki T sesini verir.

(ג’) : Türkçedeki C sesini verir.

(ז’) : Türkçedeki J sesini verir.

(צ’) : Türkçedeki Ç sesini verir.

ŞEVA (ְ)

Şeva, harlerin altına konan iki noktadan oluşan bir işarettir. Bu işaret bazen Tsere(ֵ) gibi görev yaparak E sesi vermeye yarar. E sesi veren Şeva işareti Şeva Na olarak adlandırılır. Bunun yanı ısra İbrani yazı sisteminde Şeva sesi bazen de Arapçadaki sükûn işareti gibi o hece üzerinde durulmasını sağlar. Örneğin erkek yazarken hem R harfinin hem de K harfinin altında bir Şeva olması gerekir. Ancak R’deki Şeva sessiz Şeva, K’deki ise sesli Şeva olmalıdır. Hecede durulmasını sağlayan bu işarete Şeva Nah adı verilir.

Şeva Na ve Şeva Nah’ı birbirinden ayırabilmek ve Şeva’nın nerde sesli nerde sessiz okunacağını anlayabilmek için kelime de bazı özellikler aranır.

1) Şeva Na (Sesli Şeva) :

Eğer Şeva bir kelimenin ilk harfinin altındaysa sesli okunur.

İki tane Şeva almış harf yan yanaysa ikinci Şeva sesli okunur.

İçinde dageş bulunan bir harfin altındaysa sesli okunur.

Uzun hecelerden birini takip ediyorsa Şeva sesli okunur.

2) Şeva Nah (Sessiz Şeva) :

Eğer Şeva kelimenin sonuna gelmişse,

Ya da Şeva almış iki harften birincisiyse sessiz okunur.

Kısa hecelerden birini takip ediyorsa Şeva sessizdir.

GRAMER

* İbrani Yazısı, sağdan sola yazılan sessiz harflerden oluşur. Bu sessiz harfleri bir kelime halinde okuyabilmek için çeşitli okuma işaretleri geliştirilmiştir. Bu işaretler, Kutsal Metinler, çocuk kitapları gibi eserlerde kullanılırken, gazeteler, kitaplar ve televizyonlarda çoğunlukla kullanılmaz.

* İbranicede bir sözcükte kaç tane okuma işareti varsa o kadar hece var demektir.

ÖRNEK :

יֶלֶד

yeled (çocuk)

yod ve lamed harflerinin altında birer tane işaret var = ye-led iki hece

יֶלָדִים

yeladim (çocuklar)

yod, lamed ve dalet harflerinin altında birer tane işaret var = ye-la-dim üç hece

* Alef (א), he (ה), vav (ו) ve yod (י) harfleri uzatma harfleri olarak sesli harf gibi kullanılabilirler.

ÖRNEK:

*Ayin (ע) harfinin sesi yoktur. Ancak aldığı sesli harf işaretine göre seslendirilir.

ÖRNEK:

* Şeva ikiye ayrılır:

a) Sesli Şeva (ְ)

b) Sessiz Şeva (ְ)

Sesli Şeva, altına geldiği harfe E sesi vererek bir hece oluşturur.

ÖRNEK:

Sessiz Şeva’nın başlı başına bir hece değeri yoktur. Kelime içinde kullanıldığında bir durak, bir sükun görevi üstlenir

ÖRNEK:

Sesli ve Sessiz Şeva’yı birbirinden ayırabilmek için;

Eğer Şeva bir kelimenin ilk harfinin altındaysa, içinde Dageş bulunan bir harfin altındaysa, uzun hecelerden birinin ardından geliyorsa Sesli Şeva’dır.

ÖRNEK:

Eğer Şeva bir kelimenin son harfinin altındaysa, kısa hecelerden birinin ardından geliyorsa Sessiz Şeva’dır.

ÖRNEK:

Ayrıca Şeva almış iki harf peşpeşe kullanılmışsa birincisi Sessiz ikincisi Sesli Şeva olarak okunur.

mahirunsal@gmail.com

İbranice’nin işleyişine kısa bir bakış

•Mart 15, 2007 • 7 Yorum

İbranice tüm önyargılardan bağımsız düşünüldüğünde büyülü bir dildir. Şüphesiz aynı büyülülük havası Arapça’da ve Süryanice’de de bulunur. Ancak Arapça, çok göz önünde olduğundan, Süryanice de ilgilenenler dışında neredeyse hiç kimsenin gözü önünde olmadığından olsa gerek İbranice’nin farkına pek varılmaz.

İbrani Dili, Samî kökeninden kaynaklanan hemen her türlü özelliği sadakatle muhafaza eder. Bu özelliklerin en başında büklümlenme ve bu büklümlenmelerin usülünü belirleyen “vezin” olgusu gelir. Genellikle üç, abnormal durumlarda ise 2 ya da 4 sessiz harften oluşan kökler kendilerine uygulanan vezinlerle çok sayıda kombinasyonla karşımıza çıkarlar. Arapça bilenlerin de rahatlıkla tanıyabileceği bir örnek verecek olursak, işe çok bilinen ve bu tür durumlarda sıklıkla örneği verilen yazmak fiili ile başlayabiliriz. Yazmak, Lisan-ı İbrani’de tıpkı Lisan-ı Arabi olduğu üzere K-T-B köküyle bilinir. Ancak bu üç-sessizli kökün ilk sessizi olan Kof harfi bazı durumlarda hırıltılı bir H ve üçüncü sessizi olan Bet harfi ise kimi daurumlarda V olarak da okunabilmektedir. Şimdi bunları da bilerek aşağıdaki kelimeleri ve onların “yazmak” ile olan mantıksal ilgilerini gözden geçirelim:

KaTaV yazdı*

niKTaV yazıldı

KiTaV özenerek yazdı,

hiHTiV yazdırdı

huHTaV yazdırıldı

hitKaTVu yazıştılar

KTiVa yazı

miHTaV mektup

KTaV yazılı belge

KTaV yad el yazması

KeTuVa evlilik belgesi

KToVet adres

maHTaVa okul sırası

tiHToVet muhabir

KTiV hecelemek

Bu liste uzadıkça uzar. Ancak bu kadar örnek İbranice’nin işleyişini anlamak açısından yeterlidir. Hem fiil çekiminde hem de ad ve adsoylu sözcüklerin türetilmesinde bu büklümlülük özelliği ve onların tatbik edildiği üç-sessizli kökler esastır.

Fiil çekimi açısından Klasik İbranice’den, günümüzde İsrael’de konuşulan Modern İbranice’ye kadar epey yol alınmış olmasına rağmen, yine de İbrani Dili’nin fiil çekim kalıpları ya da eski adıyla “vezinleri” sayıları 50 küsuru bulan Arapça’nınki kadar zengin sayılmaz. Ad ve ad soylu sözcük türetiminde kullanılan vezinler başka bir yazının konusu olmak üzere bir kenara bırakıldığında, fiil çekiminde temel alınan esas vezinlerin şu şekilde teşekkül ettiğini görürüz:

QAL (PA’AL): Pa’al kalıbı, İbranice’de bir fiilin sözlükte yer aldığı halini tarif eder. Arapça’daki “fe’ele” kalıbına karşılık olarak düşünülmelidir. Bu kalıbın PA’AL olarak adlandırılmasının sebebi şablon olarak, herhangi sıradan bir fiilin üçüncü tekil/eril (Tr. O, İbr. Hu, Ar. Huwe) geçmiş zaman haline karşılık gelmesidir. Bir örnek verecek olursak, bakmak, koruyup kollamak, gözetmek anlamına gelen liŞMoR fiili, “baktı, koruyup kolladı, gözetti” anlamına gelmek üzere üçüncü tekil şahıs için geçmiş zamanda çekildiğinde “ŞaMaR şeklini alır. Bu kalıp olarak Pa’aL ile aynı vezni karşılar.

Pa’al vezninin tam anlamı, bir fiili en basit en alelade anlamıyla “yapmak”tır. Örneğin Pa’al’i LaMaD olan “öğrenmek” fiili, Pa’al kalıbında bulunduğu sürece yalnızca “öğrenmek” anlamına gelir. Öğretmek, ezberlemek, ezberletmek gibi anlamlarda kullanılmak istendiğinde bazı başka vezinlerde çekilmesi gerekir.

Pa’al vezninin üç farklı zaman çekimi bulunur. Bunlar mazi, hal ve istikbal ya da daha nevzuhur adlarıyla “geçmiş, şimdiki/geniş ve gelecek” zaman çekimleridir. Mazi (Geçmiş Z.) çekiminde daha önce de bahsini ettiğimiz üzere Pa’aL hali temel alınır, ve gereken şahıs ekleri eklenir. Buna göre örneğin, Öğrendim demek için LaMaDti, Öğrendik demek için LaMaDnu, Öğrendiler demek için de LaMaDu biçimleri kullanılır.

Pa’al vezni düzenli fiilerde, Hal (Şimdiki/Geniş Z.) söz konusu olduğunda “Po’el” halini alır. Ve Po’el’e dönüşen vezne dişil şahıslar için –et ya da –e, -a, eril çoğullar için –im, dişil çoğullar için de –ot, eklenir. Bu durumda öğreniyorum demek isteyen bir kişi erkekse “LoMeD”, kadınsa “LoMeDet” diyecektir. Eğer öğrenenler kalabalıksa ve “öğreniyoruz” diyorlarsa, erkekler “LoMeDim” kadınlar “LoMDot” şekillerini kullanmak durumunda kalacaklardır.

Pa’al’in İstikbal (Gelecek Z.) çekiminde ise fiilin mastar hali alınır, mastar eki olan L- atılarak onun yerine Arapça’da Muzari/Şimdiki Zaman fiile gelen ekler getirilir. Örnek olarak sormak anlamına gelen liŞ’oL fiilini alalım, buna göre mastar eki olan li- atıldıktan sonra bu fiil gelecek zamanda şu şekilde çekilecektir:

soracağım EŞ’oL alef (elif) + Ş’oL

soracaksın TiŞ’oL t + Ş’oL

soracağız NiŞ’oL n + Ş’oL

soracaklar YiŞ’oLu y + Ş’oL + u

NİF’AL: Bu kalıp fiili edilgen duruma sokmaya yarayan bir kalıptır. Nif’al kalıbında çekilmiş her fiil sıfatlaşır ve Arapça’da ism-i mef’ul olarak anılan mefhuma karşılık bir anlam kazanır. Türetilişi zaten açıkça görüldüğü üzere oldukça basittir. Üç-sessizli kök “nif’al” veznine uydurulur. Birkaç örnek verecek olursak:

yazdı” anlamındaki KaTaV <=> niKTaV yazıldı

kapattı” anlamındaki SaGaR <=> niSGaR kapandı

sordu” anlamındaki Şa’AL <=> niŞ’oL soruldu

gönderdi” anlamındaki ŞaLaH <=> niŞLaH gönderildi” biçimini alacaktır. Bir cümleyle de örnek verecek olursak:

Ha-yeled khoret et ha-etz” (Çocuk ağacı kesiyor) cümlesindeki “KhoReT” fiili “Nif’al” kalıbına alındığında:

Ha-etz niKhRaT” (Ağaç kesildi) biçimi alacaktır

Pİ’EL: Diğerleriyle kıyaslandığında Pi’el biraz daha farklı bir yapı arz eder. Herşeyden önce Pi’el’in iki farklı anlamı vardır. İlk anlamı daha basittir. Buna göre bir fiil Pi’el kalıbına alındığı zaman o fiilin ya tekrarlılığı ya da daha bir kuvvetle yapıldığı sonucu çıkartmak hedeflenir, ikinci anlamında ise bu fiile bir ettirgenlik katılmak amaçlanmıştır. Örnekle, Pa’al veznindeki PaTaH fiili “açmak” anlamına geliyorken, Pi’el vezni uygulandığında PiTaH biçimine dönüşecek ve “çözmek, gevşetmek” anlamına gelecektir. Bir başka örnek verecek olursak, “öldürmek” anlamındaki “KaTaL” fiili, Pi’el veznine girdiğinde “QiTTaL” şeklini alacak ve “katletmek” gibi daha yoğun bir anlam kazanacaktır. Pi’el vezninin bir de pasif/edilgen hali vardır ve o da Pu’al olarak ayrı bir vezindir. Ancak bazı dilbilimciler Pu’al’i “Hameş Binyanim” olarak bilinen “Beş Ana Vezin”den biri olarak görmezler. Onlara göre Pu’al, yalnızca Pi’el vezninin pasif halidir.

HİF’İL: Hif’il vezni İbranice’de fiilleri ettirgen yapmaya yarar. Ettirgenlik anlamı Pi’el ile de kısmen verilebilir. Ancak ettirgen ifadenin asıl vezni Hif’il’dir. Örneğin, “Hu AKhaL” cümlesinde “yemek” fiili Pa’al vezninde çekilmiş ve “O yedi” anlamı veriyorken, “Hu hEKhiL” cümlesi Hif’il vezninde çekilmiştir ve “O yedirdi” anlamına gelir.

Ha ner DoLeK” cümlesi “mum yanıyor” anlamına gelir. Burada “yanmak” olarak çevirdiğimiz DaLaK üç-sessizli fiili Pa’al vezninin Şimdiki/Geniş Zaman siygasına göre çekilmiştir. Ancak “çocuk mumu yaktı” demek istediğimizde cümleyi, fiili Hif’il kalıbına alarak “Ha bahor maDLiK et ha ner” şeklinde kurmak durumunda kalırız. Çünkü İbranice’de bu anlamı verebilmek için fiili “yandır” olarak çekmek zorundayızdır.

Hif’il vezninin pasif/edilgen hali ise Huf’al olarak uygulanır.

HİTPA’EL: Bu vezin İbrani dilinde “refleksif/dönüşlü” çekim yapmaya yarar. Tam Türkçeye çevrildiğinde aslında bu çekimi “eyleyenin kendini” etkileyen şeyler yapmak olarak özetleyebiliriz. Yani, yıkamak fiili söz konusu ise Hitpa’el vezni “kendini yıkamak” anlamı vermeye yarar, ancak bu Türkçe’de “yıkanmak” şeklinde karşılanır. Bu özelliğiyle Hitpa’el vezni isimden fiil türetmeye de yarar. Örneğin silah anlamına gelen ZaYiN sözcüğü Hitpa’el veznine sokulduğunda hiZdaYeN biçimini alır ki bu da “silahlanmak” demektir. Çekimde kullanılan “d” harfi ise bir çeşit kaynaştırma harfidir. Bir örnek daha verecek olursak:

Ha yeled RaHaTZ et ha kelev” cümlesi “çocuk köpeği yıkadı” anlamındadır. Yıkamak fiili Pa’al vezninde Mazi/Geçmiş siygasında çekilmiştir. Ancak:

Ha yeled hitRaHeTZ” denirse bu “çocuk yıkandı” anlamına gelir. İşte bu ikinci ifadede kullanılan vezin İbranice’de Hitpa’el olarak adlandırılan vezindir ve 5 büyük vezinin sonuncusudur.

İsraelloğulları’nın Babil Sürgünü ile başlayan uzun bir tarihsel macera boyunca İbranice’yi neredeyse tümden unuttukları ve İbranice’nin tamamiyle litürjik ve ruhbana has bir dile dönüştüğü biliniyor. Klasik ve Orta İbranice dönemi olarak adlandırılan bu uzun dönemin ardından 19. asır sonu 20. asır başı Eliezer Ben Yehuda adlı Rus Yahudisi Din ve Dil Bilgininin çabalarıyla İbranice eski din kitaplarından tek tek iz sürerek yeniden canlandırılmış ve CIA’nin verdiği resmi rakamlara göre yaklaşık 15 milyon kişinin konuştuğu modern bir dile dönüştürülmüştür.

Ancak bu dönüşüm elbette ki bir çok kayıbı da beraberinde getirmiş, dilde bir takım itilaflı durumlar yaratmıştır. Bazı kelimelerin hem Eski İbranice’den gelen eski halleri hem de Günümüz İbranice’sinde kullanılan yeni halleri vardır ve daha da ilginci her ikisi de kullanılmaya devam etmektedir. Bu süreçte bazı vezinler geride bırakılmış artık Modern İbranice’de gerekli görülmemiştir ve dolayısıyla da artık kullanılmamaktadır. O nedenle bu yazıda konusu edilen vezinler Modern İbranice’nin rayiç vezinleri olduğundann toplam 5 tanedir. Oysa bu rakam Klasik İbranice’de –yine de Arapça ile kıyaslanacak kadar olmasa bile– daha fazladır.


* Bu örneklerde ve yazının tamamında örnek olarak verilen her fiilde fiilin kökünü oluşturan “üç-sessiz” harf büyük harflerle gösterilmiştir.

mahirunsal@gmail.com

İBRANİCE KONUŞMA KILAVUZU – I

•Ocak 29, 2007 • 7 Yorum

1. BÖLÜM

SELAMLAŞMA

<wlv

şalom

Selam, Merhaba

Abh iwrb

baruH aba

Hoş geldin. (erkeğe hitaben)

habh hkwrb

baruHa abaa

Hoş geldin. (kadına hitaben)

bwf rqb

boker tov

Günaydın!

bwf bru

erev tov

İyi Akşamlar!

bwf hlyl

layla tov

İyi Geceler!

? imwlv hm

ma şlomHa?

Nasılsın? (erkeğe hitaben)

? imwlv hm

ma şlomek?

Nasılsın? (kadına hitaben)

? ynwda vygrm hta iya

eyH atâ margîş adoni?

Nasılsınız beyefendi?

? ytrybg hvygrm ta iya

eyH at margîşa gvirtî?

Nasılsınız hanımefendi?

? ytwbrw ytwrybg <yvygrm mta iya

eyH atem margişîm gvirotay ve rabotay?

Nasılsınız baylar ve bayanlar?

irykhl dam <yun

na’im meod lehakirHa

Tanıştığımıza memnun oldum.

dam <yun

na’im meod

Memnun oldum.

hdwt

toda

Teşekkürler.

hbr hdwt

toda raba

Çok teşekkürler.

hvqbb

bevâkaşa

Lütfen.

(Ayrıca teşekküre cevaben de söylenir)

twarthl

lehitraot

Görüşürüz!

thl

lehit

Görüşürüz!

(Konuşma dilinde kullanılır)

<wlv

şalom

hoşçakal, allahaısmarladık

2. BÖLÜM

GÜNLÜK İFADELER

/k

ken

Evet.

al

lo

Hayır.

? hz hm

ma ze

Bu nedir?

? <v hz hm

ma ze şam

Şu nedir?

rdsb

beseder

Tamam

tmab

be emet

Gerçekten.

(Gerçekten mi?)

hvqbb

bevâkaşa

Lütfen.

hdwt

toda

Teşekkürler.

hbr hdwt

toda raba

Çok teşekkürler.

rbd al lu

al lo davar

Birşey değil.

yl jlst

tislaH li

Afedersiniz! (erkeğe hitaben)

yl yjlst

tisleHi li

Afedersiniz! (kadına hitaben)

rufxm yna

ani mitzta’er

Üzgünüm!

udwy al yna

ani lo yodea

Bilmiyorum. (erkek)

tudwy al yna

ani lo yoda’at

Bilmiyorum. (kadın)

bvwj yna

ani Hoşev

Sanırım. (erkek)

tbvwj yna

ani Hoşevet

Sanırım. (kadın)

? bvwj hta hm

mâ atâ Hoşev

Ne düşünüyorsun? (erkeğe)

? tbvwj ta hm

mâ at Hoşevet?

Ne düşünüyorsun? (kadına)

? hml

lamâ

Neden?

al hml

lamâ lo

Neden olmasın?

? jwfb hta

ata batuaH

Emin misin? (erkeğe)

? hjfb ta

at batuHa

Emin misin? (kadına)

rdsb hz

ze beseder

Tamadır. İyidir.

yadwb

bevaday

Kesinlikle.

ylwa

ulay

Belki. Olabilir.

jfb

beta

Tabii ki. Elbette.

yrvpa hz

ze efşâri

Mümkün.

(Bu mümkün mü?)

bwvh al hz

ze lo Haşuv

Sorun değil.

! twryhz

zehirut

Dikkatli ol!

! hart

tir’e

Bak! (erkeğe)

! yart

tir’i

Bak! (kadına)

! umvt

tişma’

Dinle! (erkeğe)

! yumvt

tişme’i

Dinle! (kadına)

mahirunsal@gmail.com